
پژوهشكده پولي و بانكي
زمستان 1383

Monetary and Banking
Research Academy
Central Bank of the Islamic
Macroeconometric Model of
(Version:
5.0)
Winter 2005
بيدآباد، بيژن
الگوي
اقتصادسنجي كلان ايران/ مجري طرح بيژن بيدآباد. ـ ]ويراست 5[.
ـ تهران: پژوهشكده پولي و بانكي، 1383. ع ،362 ص. : مصور، جدول، نمودار . ـ (پژوهشكده
پولي ISBN: 964-8257 –11-6 فهرستنويسي
براساس اطلاعات فيپا. ص.ع. به انگليسي: Macroeconometric
Model of كتابنامه: ص. 352-362 1. اقتصادسنجي . 2. اقتصاد كلان .3. ايران ـ ـ سياست 7 الف 9ب/ 139HB
015195/330 1383 كتابخانه ملي ايران 34697ـ83م
و بانكي، بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران؛ 128)
اقتصادي ـ1379ـ 1383. الف. پژوهشكده پولي و بانكي
. ب.
عنوان.
شابك: 6-11-8257-964
¯ ¯ ¯
مجري: دكتر بيژن بيدآباد
كارفرما و ناشر: پژوهشكده
پولي و بانكي ـ بانك مركزي ج.ا.ا.
نوبت چاپ:
اول
تاريخ انتشار: زمستان 1383
تيراژ: 1000 نسخه
قطع: وزيري
نشاني: تهران، خيابان
پاسداران، ضرابخانه، نگارستان هفتم (شهيد بهرام جعفر)، پلاك1، كدپستي:16619
تلفن:
2855608- 2855607
فاكس: 2850457
پست الكترونيكي:
E-mail:
Info @ MBRA-CBI.org
(كليه حقوق براي ناشر محفوظ است)
O
فهرست مطالب
عنوان صفحه
پيشگفتار
م
مقدمه س
فصل اول: ساختار و اجزاي الگوي كلان
اقتصادسنجي ايران
1
1ـ1ـ ويژگيهاي
كلي الگوي كلان اقتصادسنجي ايران 1
2ـ1ـ كليّات
2
3ـ1ـ متغيرهاي برونزا
2
4ـ1ـ متغيرهاي درونزا
4
5ـ1ـ اتحادها
12
6ـ1ـ معادلات
13
7ـ1ـ دستگاه كامل پارامتريك الگو
14
8ـ1ـ ساختار بلوكهاي محاسباتي 32
9ـ1ـ ويژگيهاي خاص
34
فصل دوم: مكانيزم و
كاركرد تئوريك الگوي كلان اقتصادسنجي ايران 39
1ـ2ـ مكانيزم عمل و ارتباط بخشها در الگو 39
1ـ1ـ2ـ بخش خارجي
40
2ـ1ـ2ـ بخش پول
41
3ـ1ـ2ـ بخش دولت
45
4ـ1ـ2ـ بخش حقيقي
46
5ـ1ـ2ـ بخش اسمي
46
6ـ1ـ2ـ بخش قيمتها
47
7ـ1ـ2ـ بازار كار
48
2ـ2ـ بررسي صداقت اتحادها
48
1ـ2ـ2ـ نحوه برخورد با اتحادهاي ناصادق 48
2ـ2ـ2ـ روش اول: تصحيح مصنوعي آمار
49
3ـ2ـ2ـ روش دوم: اضافه كردن جملة پسماند 49
4ـ2ـ2ـ روش سوم: رگرسيون رابط بدون درج جملة اخلال
50
5ـ2ـ2ـ روش چهارم: رگرسيون رابط با درج جملة اخلال 51
3ـ2ـ چگونگي ارتباط متغيرهاي جريان و
موجودي 52
1ـ3ـ2ـ روش اول: تبديل متغير موجودي به متغير جريان 52
2ـ3ـ2ـ روش دوم: تبديل متغير جريان به متغير موجودي 52
4ـ2ـ ساختار زماني الگو و استفاده از
متغيرهاي تأخيري 53
5ـ2ـ استفاده از متغيرهاي كيفي
54
1ـ5ـ2ـ برخي تحولات عمده
در دورة نمونة مورد استفاده 55
6ـ2ـ شرح معادلات
56
1ـ6ـ2ـ بخش خارجي
56
2ـ6ـ2ـ بخش پولي
68
3ـ6ـ2ـ بخش دولت
75
4ـ6ـ2ـ بخش حقيقي
79
5ـ6ـ2ـ بخش اسمي
96
6ـ6ـ2ـ بخش قيمت
106
7ـ6ـ2ـ بازار كار 117
فصل سوم : برآورد
الگوي كلان اقتصادسنجي ايران 121
1ـ3ـ مقدمه
121
2ـ3ـ نتايج برآورد معادلات بخش خارجي 123
3ـ3ـ نتايج برآورد
معادلات بخش پولي 132
4ـ3ـ نتايج برآورد معادلات بخش دولت 138
5ـ3ـ
نتايج برآورد معادلات بخش حقيقي 143
6ـ3ـ
نتايج برآورد معادلات بخش اسمي 159
7ـ3ـ
نتايج برآورد معادلات بخش قيمت
174
8ـ3ـ نتايج برآورد معادلات بازار كار
184
9ـ3ـ خلاصة نتايج برآورد الگو 188
10ـ3 ـ الگوي عددي
205
فصل چهارم : ارزيابي الگوي كلان اقتصادسنجي ايران 225
1ـ4ـ مقدمه
225
2ـ4ـ روشها و معيارهاي مرسوم براي
ارزيابي عملكرد الگوها 225
3ـ4ـ ارزيابي الگو در شبيهسازي دورة (1380-1338)
228
4ـ4ـ ارزيابي
توانايي الگو در افقهاي مختلف پيشبيني 249
1ـ4ـ4ـ ارزيابي
آماري شبيهسازي پوياي الگو، براي دورههاي 1 ساله 250
2ـ4ـ4ـ ارزيابي
آماري شبيهسازي پوياي الگو، براي دورههاي 2 ساله 251
3ـ4ـ4ـ ارزيابي
آماري شبيهسازي پوياي الگو، براي دورههاي 3 ساله 252
4ـ4ـ4ـ ارزيابي
آماري شبيهسازي پوياي الگو، براي دورههاي 5 ساله 253
5ـ4ـ4ـ ارزيابي
آماري شبيهسازي پوياي الگو، براي دورههاي 10 ساله 254
6ـ4ـ4ـ ارزيابي
آماري شبيهسازي پوياي الگو، براي دورة (1380-1338) 255
5ـ4ـ نمايش گرافيك شبيهسازيهاي مختلف
درون دورة (1380-1338) 256
فصل
پنجم : ارزيابي آثار شوكهاي سياستي بر متغيرهاي برونزا 307
1ـ5ـ
مقدمه 307
2ـ5ـ شوكهاي
شبيهسازي شده 308
3ـ5ـ خلاصه
نتايج آثار شوكهاي شبيهسازي شده 311
4ـ5ـ پيشبيني
320
ـ ضميمه
321
ـ فهرست
منابع و مآخذ
348
فهرست جداول
عنوان
صفحه
جدول 1-5- خلاصه آثار شوك 1%
افزايش در نسبت واردات ماشينآلات و تجهيزات 311
جدول 2-5- خلاصه آثار شوك 1%
افزايش در نرخ بهره سپردههاي پسانداز بانكي 311
جدول 3-5- خلاصه آثار شوك 1%
افزايش در نرخ بهره تسهيلات بانكي 312
جدول 4-5- خلاصه آثار شوك 10%
افزايش در قيمت داخلي فرآوردههاي نفتي 312
جدول 5-5- خلاصه آثار شوك 10%
افزايش در هزينههاي عمراني دولت 313
جدول 6-5- خلاصه آثار شوك 10%
افزايش در هزينههاي جاري دولت 313
جدول 7-5- خلاصه آثار شوك
1000ميليارد ريال افزايش درآمد فروش ارز در بازار آزاد 314
جدول 8-5- خلاصه آثار شوك 1000
ميليارد ريال افزايش تسهيلات تكليفي خصوصي 314
جدول 9-5- خلاصه آثار شوك 1000
ميليارد ريال افزايش تسهيلات تكليفي دولتي 315
جدول 10-5- خلاصه آثار شوك 1000
ميليارد ريال افزايش حساب ذخيره تعهدات ارزي 315
جدول 11-5- خلاصه آثار شوك 1%
افزايش در نرخ بهره تسهيلات بين
بانكي لندن 316
جدول12-5- خلاصه آثار شوك10% افزايش
در سطح عمومي قيمتها در
كشورهاي صنعتي316
جدول 13-5- خلاصه آثار شوك 1000 ميليون دلار افزايش در حساب سرمايه 317
جدول 14-5- خلاصه آثار شوك 10%
افزايش در نرخ ارز صادراتي 317
جدول 15-5- خلاصه آثار شوك 10%
افزايش در نرخ ارز رسمي 318
جدول 16-5- خلاصه آثار شوك 10%
افزايش در توليد نفت 318
جدول 17-5- خلاصه آثار شوك 1 دلار افزايش در قيمت نفت خام 319
جدول 18-5- خلاصه آثار شوك 10%
افزايش در شاخص قيمت سيف واردات 319
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 1-3- نمودار كلي پسماند
معادلات
204
نمودار 1-4- تراز تجاري (ميليون
دلار) 257
نمودار 2-4- تراز خدمات (ميليون
دلار) 257
نمودار 3-4- حساب جاري (ميليون
دلار) 257
نمودار 4-4- ترازپرداختها
(ميليون دلار) 257
نمودار 5-4- صادرات كالاها (ميليون
دلار) 258
نمودار 6-4- صادرات خدمات
غيرعوامل توليد (ميليون دلار) 258
نمودار 7-4- واردات خدمات
غيرعوامل توليد (ميليون دلار) 258
نمودار 8-4- صادرات كالاهاي
غيرنفتي (ميليون دلار) 258
نمودار 9-4- واردات كالاها (ميليون
دلار) 259
نمودار 10-4- صادرات خدمات
(ميليون دلار) 259
نمودار 11-4- واردات خدمات
(ميليون دلار) 259
نمودار 12-4- تراز خدمات عوامل
توليد از خارج (ميليون دلار) 259
نمودار 13-4- تراز خدمات غيرعوامل
توليد (ميليون دلار) 260
نمودار 14-4- ترازپرداختهاي
انباشته (ميليون دلار) 260
نمودار 15-4- مغايرتهاي آماري در
ترازپرداختها (ميليون دلار) 260
نمودار 16-4- حساب سرمايه انباشته
در ترازپرداختها (ميليون دلار) 260
نمودار 17-4- حساب جاري انباشته
در تراز پرداختها (ميليون دلار) 261
نمودار 18-4- تراز تجاري انباشته
(ميليون دلار) 261
نمودار 19-4- تراز خدمات انباشته
(ميليون دلار) 261
نمودار 20-4- خالص پرداختهاي
انتقالي (ميليون دلار) 261
نمودار 21-4- ترازپرداختهاي
انباشته عوامل توليد از خارج (ميليون دلار) 262
نمودار 22-4- ترازپرداختهاي
انباشته خدمات غيرعوامل توليد از خارج (ميليون دلار) 262
نمودار 23-4- صادرات نفت (ميليون
دلار)
262
نمودار 101-4- صادرات نفت (ميليون
بشكه)
262
نمودار 102-4- صادرات خدمات
غيرعوامل توليد، به قيمت ثابت (ميليون دلار) 263
نمودار 103-4- واردات خدمات
غيرعوامل توليد، به قيمت ثابت (ميليون دلار) 263
نمودار 104-4- واردات كالاها به
قيمت ثابت (ميليون دلار) 263
نمودار 105-4- صادرات كالاهاي
غيرنفتي، به قيمت ثابت (ميليون دلار) 263
نمودار 106-4- پرداختهاي
(واردات) به عوامل توليد خارج (ميليون دلار) 264
نمودار 107-4- دريافتهاي
(صادرات) عوامل توليد از خارج (ميليون دلار) 264
نمودار 108-4- مغايرتهاي انباشته
در حساب ترازپرداختها (ميليون دلار) 264
نمودار 109-4- تراز انتقالات
انباشته (ميليون دلار) 264
نمودار201-4- خالص مطالبات نظام
بانكي ازبخشدولتي، شامل دولت عمومي(ميليارد ريال) 265
نمودار 202-4- خالص
مطالبات نظام بانكي از دولت عمومي (ميليارد ريال) 265
نمودار 203-4- خالصمطالباتنظام
بانكيازبخش دولتي،باستثنايدولتعمومي(ميلياردريال) 265
نمودار 204-4- خالص
مطالبات نظام بانكي از بخش خصوصي (ميليارد ريال) 265
نمودار 205-4- تسهيلات تكليفي
بودجة عمومي دولت انباشته (ميليارد ريال) 266
نمودار 206-4- تسهيلات تكليفي
بودجة عمومي دولت (ميليارد ريال) 266
نمودار 207-4- سپردههاي ديداري
بخش خصوصي (ميليارد ريال)
266
نمودار 208-4- سپردههاي پسانداز
و مدتدار بخش خصوصي (ميليارد ريال) 266
نمودار 209-4- اسكناس و مسكوك نزد
اشخاص (ميليارد ريال) 267
نمودار210-4- نقدينگي (ميليارد
ريال)
267
نمودار 211-4- خالص داراييهاي
خارجي نظام بانكي (ميليارد ريال) 267
نمودار 212-4- خالص ساير داراييها
و حساب سرمايه نظام بانكي (ميليارد ريال)
267
نمودار 301-4- خالص مطالبات نظام
بانكي از بخش خصوصي، به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 268
نمودار 302-4- خالص
مطالبات نظام بانكي از بخش دولتي، به استثناي دولت عمومي، به 268
قيمت ثابت (ميليارد ريال)
نمودار 303-4- خالص داراييهاي خارجي نظام بانكي (ميليون دلار) 268
نمودار 304-4- سپردههاي ديداري،
به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 268
نمودار 305-4- سپردههاي مدتدار،
به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 269
نمودار 306-4- اسكناس و مسكوك نزد
اشخاص، به قيمت ثابت (ميليارد ريال)
269
نمودار 401-4- كسري بودجه انباشته
دولت (ميليارد ريال) 269
نمودار 402-4- درآمد دولت
(ميليارد ريال)
269
نمودار 403-4- درآمدهاي مالياتي
دولت (ميليارد ريال) 270
نمودار 404-4- هزينههاي دولت
(ميليارد ريال) 270
نمودار 405-4- كسري بودجه دولت
(ميليارد ريال) 270
نمودار 406-4- هزينههاي اختصاصي
دولت (ميليارد ريال) 270
نمودار 407-4- هزينههاي سرمايهگذاري
دولت در خارج از كشور، انباشته (ميليون دلار) 271
نمودار 501-4- درآمد ماليات
غيرمستقيم دولت (ميليارد ريال) 271
نمودار 502-4- درآمد نفتي دولت
(ميليارد ريال) 271
نمودار 503-4- درآمدهاي متفرقه
دولت (ميليارد ريال) 271
نمودار 504-4- درآمدهاي اختصاصي
دولت (ميليارد ريال) 272
نمودار 505-4- درآمد مالياتهاي
مستقيم دولت (ميليارد ريال) 272
نمودار 601-4- تقاضاي كل، به قيمت
ثابت (ميليارد ريال) 272
نمودار 602-4- عرضة كل، به قيمت
ثابت (ميليارد ريال) 272
نمودار 603-4- ستانده كل، به قيمت
ثابت (ميليارد ريال) 273
نمودار 604-4- پسانداز ناخالص
ملي، به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 273
نمودار 605- 4-پسانداز خالص ملي،
به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 273
نمودار 606-4- صادرات، به قيمت
ثابت (ميليارد ريال) 273
نمودار 607-4- واردات، به قيمت
ثابت (ميليارد ريال) 274
نمودار 608-4- تراز تجاري، به
قيمت ثابت (ميليارد ريال) 274
نمودار 609-4- هزينه ناخالص داخلي،
به قيمت بازار و به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 274
نمودار 610-4- پسانداز بخش خصوصي،
به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 274
نمودار 611-4- رابطة مبادله
(ميليارد ريال) 275
نمودار 612-4- درآمد ناخالص داخلي،
به قيمت بازار و به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 275
نمودار 613-4- مغايرتهاي آماري،
به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 275
نمودار 614-4- توليد ناخالص ملي،
به قيمت بازار و به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 275
نمودار 615-4- درآمد ناخالص ملي،
به قيمت بازار و به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 276
نمودار 616-4- درآمد خالص ملي، به
قيمت عوامل و به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 276
نمودار 617-4- خالص درآمد عوامل
توليد از خارج، به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 276
نمودار 618-4- خالص مالياتهاي
غيرمستقيم، به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 276
نمودار 619-4- موجودي سرمايه، به
قيمت ثابت (ميليارد ريال) 277
نمودار 620-4- توليد ناخالص داخلي،
به قيمت بازار و به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 277
نمودار 621-4- درآمد قابل تصرف،
به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 277
نمودار 622-4- سرمايهگذاري، به
قيمت ثابت (ميليارد ريال) 277
نمودار 623-4- مالياتهاي
غيرمستقيم، به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 278
نمودار 624-4- سوبسيد، به قيمت
ثابت (ميليارد ريال) 278
نمودار 625-4- توليد ناخالص داخلي،
به قيمت عوامل و به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 278
نمودار 701-4- سرمايهگذاري دولت،
به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 278
نمودار 702-4- مصرف دولت، به قيمت
ثابت (ميليارد ريال) 279
نمودار 703-4- توليد ناخالص داخلي
غيرنفتي، بهقيمت بازار و به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 279
نمودار 704-4-
واردات كالاها، به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 279
نمودار 705-4- واردات خدمات
غيرعوامل توليد، به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 279
نمودار 706-4- سرمايهگذاري خصوصي،
به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 280
نمودار 707-4- ارزش افزوده نفت،
به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 280
نمودار 708-4- استهلاك سرمايههاي
ثابت، به قيمت ثابت (ميليارد ريال)
280
نمودار 709-4- مصرف خصوصي، به
قيمت ثابت (ميليارد ريال) 280
نمودار 710-4- دريافتهاي
(صادرات) عوامل توليد از خارج، به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 281
نمودار 711-4-
پرداختهاي (واردات) به عوامل توليد خارج، به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 281
نمودار 712-4- صادرات نفت، به
قيمت ثابت (ميليارد ريال) 281
نمودار 713-4- صادرات كالاهاي
غيرنفتي، به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 281
نمودار 714-4- صادرات خدمات
غيرعوامل توليد از خارج، به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 282
نمودار 715-4- نهادههاي واسطهاي،
به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 282
نمودار 716-4- تغيير در موجودي
انبار، به قيمت ثابت (ميليارد ريال) 282
نمودار 801-4- تقاضاي كل جاري
(ميليارد ريال) 282
نمودار 802-4- عرضة كل جاري
(ميليارد ريال) 283
نمودار 803-4- ستانده كل جاري
(ميليارد ريال) 283
نمودار 804-4- نهادههاي واسطهاي
جاري (ميليارد ريال) 283
نمودار 805-4- پسانداز ناخالص
ملي جاري (ميليارد ريال) 283
نمودار 806-4- پسانداز خالص ملي
جاري (ميليارد ريال) 284
نمودار 807-4- صادرات جاري
(ميليارد ريال) 284
نمودار 808-4- واردات جاري
(ميليارد ريال) 284
نمودار 809-4- تراز تجاري، به
قيمت جاري (ميليارد ريال) 284
نمودار 810-4- هزينه ناخالص داخلي،
به قيمت بازار جاري (ميليارد ريال) 285
نمودار 811-4- پسانداز بخش خصوصي
جاري (ميليارد ريال) 285
نمودار 812-4- موجودي سرمايه جاري
(ميليارد ريال) 285
نمودار 813-4- درآمد ناخالص داخلي،
به قيمت بازار جاري (ميليارد ريال) 285
نمودار 814-4- درآمد ناخالص ملي،
به قيمت بازار جاري (ميليارد ريال) 286
نمودار 815-4- درآمد خالص ملي به
قيمت عوامل جاري (ميليارد ريال) 286
نمودار 816-4- توليد ناخالص داخلي
غيرنفتي، به قيمت بازار جاري (ميليارد ريال) 286
نمودار 817-4- توليد ناخالص ملي،
به قيمت بازار جاري (ميليارد ريال) 286
نمودار 818-4- توليد ناخالص داخلي،
به قيمت بازار جاري (ميليارد ريال) 287
نمودار 819-4- درآمد قابل تصرف
جاري (ميليارد ريال) 287
نمودار 820-4- استهلاك سرمايه
ثابت جاري (ميليارد ريال) 287
نمودار 821-4- سرمايهگذاري جاري
(ميليارد ريال) 287
نمودار 822-4- مغايرتهاي آماري
توليد و هزينه جاري (ميليارد ريال) 288
نمودار 823-4- خالص مالياتهاي
غيرمستقيم جاري (ميليارد ريال) 288
نمودار 824-4- خالص درآمد عوامل
توليد از خارج جاري (ميليارد ريال) 288
نمودار 825-4- توليد ناخالص داخلي
به قيمت عوامل جاري (ميليارد ريال) 288
نمودار 901-4- مصرف جاري دولت
(ميليارد ريال) 289
نمودار 902-4- سرمايهگذاري دولت
جاري (ميليارد ريال) 289
نمودار 903-4- سوبسيد جاري
(ميليارد ريال) 289
نمودار 904-4- مصرف خصوصي جاري
(ميليارد ريال) 289
نمودار 905-4- ارزش افزوده بخش
نفت جاري (ميليارد ريال) 290
نمودار 906-4- واردات كالاها جاري
(ميليارد ريال) 290
نمودار 907-4- واردات خدمات
غيرعوامل توليد جاري (ميليارد ريال) 290
نمودار 908-4- دريافتهاي
(صادرات) عوامل توليد از خارج جاري (ميليارد ريال) 290
نمودار 909-4- پرداختهاي
(واردات) به عوامل توليد خارج جاري (ميليارد ريال) 291
نمودار 910-4- مالياتهاي
غيرمستقيم جاري (ميليارد ريال) 291
نمودار 911-4- سرمايهگذاري خصوصي
جاري (ميليارد ريال) 291
نمودار 912-4- صادرات نفت جاري
(ميليارد ريال) 291
نمودار 913-4- صادرات كالاهاي
غيرنفتي جاري (ميليارد ريال) 292
نمودار 914-4- صادرات خدمات غير
عوامل توليد به خارج جاري (ميليارد ريال) 292
نمودار 915-4- تغيير در موجودي
انبار جاري (ميليارد ريال) 292
نمودار 1001-4- تعديلكنندة قيمت
كل 292
نمودار 1002-4- تعديلكنندة قيمت
توليد ناخالص داخلي به قيمت عوامل 293
نمودار 1003-4- تعديل كنندة قيمت
پسانداز ناخالص ملي 293
نمودار 1004-4- تعديل كنندة شاخص
قيمت پسانداز خالص ملي 293
نمودار 1005-4- تعديلكنندة قيمت
واردات كالاها 293
نمودار 1006-4- تعديلكنندة قيمت
واردات خدمات غيرعوامل توليد از خارج 294
نمودار 1007-4- تعديلكنندة قيمت
صادرات نفت 294
نمودار 1008-4- تعديلكنندة قيمت
صادرات كالاهاي غيرنفتي 294
نمودار 1009-4- تعديلكنندة قيمت
صادرات خدمات غيرعوامل توليد از خارج 294
نمودار 1010-4- تعديلكنندة قيمت
تراز تجاري 295
نمودار 1011-4- تعديلكنندة قيمت
هزينة ناخالص داخلي 295
نمودار 1012-4- تعديلكنندة قيمت
پسانداز خصوصي 295
نمودار 1013-4- تعديلكنندة قيمت
موجودي سرمايه 295
نمودار 1014-4- تعديلكنندة قيمت
توليد ناخالص داخلي، به قيمت بازار 296
نمودار 1015-4- تعديلكنندة قيمت
مصرف خصوصي 296
نمودار 1016-4- تعديلكنندة قيمت
سرمايهگذاري دولتي 296
نمودار 1017-4- تعديلكنندة قيمت
سرمايهگذاري خصوصي 296
نمودار 1018-4- تعديلكنندة قيمت
مصرف دولتي 297
نمودار 1019-4- تعديلكنندة قيمت
خالص مالياتهاي غيرمستقيم 297
نمودار 1020-4- تعديلكنندة قيمت
واردات 297
نمودار 1021-4- تعديلكنندة قيمت
صادرات 297
نمودار 1022-4- تعديلكنندة قيمت
خالص درآمد عوامل توليد از خارج 298
نمودار 1023-4- تعديلكنندة قيمت
دريافتهاي (صادرات) عوامل توليد از خارج 298
نمودار 1024-4- تعديلكنندة قيمت
پرداختهاي (واردات) به عوامل توليد خارج 298
نمودار 1025-4- تعديلكنندة قيمت
ارزش افزوده بخش نفت 298
نمودار 1026-4- تعديلكنندة قيمت
سرمايهگذاري 299
نمودار 1027-4- نرخ تورم شاخص
قيمت مصرفكننده 299
نمودار 1028-4- نرخ تورم شاخص
قيمت عمده فروشي 299
نمودار 1029-4- تعديلكنندة قيمت
توليد ناخالص ملي 299
نمودار 1030-4- تعديلكنندة قيمت
مغايرتهاي آماري 300
نمودار 1031-4- تعديلكنندة قيمت
درآمد ناخالص داخلي 300
نمودار 1032-4- تعديلكنندة قيمت
درآمد ناخالص ملي 300
نمودار 1033-4- تعديلكنندة قيمت
درآمد قابل تصرف 300
نمودار 1034-4- تعديلكنندة قيمت
درآمد خالص ملي 301
نمودار 1035-4- تعديلكنندة قيمت
توليد ناخالص داخلي غيرنفتي 301
نمودار 1036-4- تعديلكنندة قيمت
مالياتهاي غيرمستقيم 301
نمودار 1037-4- تعديلكنندة قيمت
سوبسيد 301
نمودار 1038-4- تعديلكنندة قيمت
ستاندة كل 302
نمودار 1039-4- تعديلكنندة قيمت
تغيير در موجودي انبار 302
نمودار 2001-4- نرخ ارز بازار
غيررسمي، ريال برحسب هر واحد دلار 302
نمودار 2002-4- نرخ ارز مؤثر،
ريال برحسب هر واحد دلار 302
نمودار 2003-4- شاخص قيمت عمدهفروشي
براي كالاهاي وارداتي 303
نمودار 2004-4- شاخص قيمت عمدهفروشي
براي كالاهاي صادراتي 303
نمودار 2005-4- شاخص قيمت عمدهفروشي
كالاهاي توليد و مصرف شده در داخل 303
نمودار 2006-4- شاخص قيمت عمدهفروشي
كالاها 303
نمودار 2007-4- شاخص قيمت مصرفكننده 304
نمودار 2008-4- نرخ بهره در بازار
غيرمتشكل پولي 304
نمودار 2009-4- تعديلكنندة قيمت
استهلاك سرمايه 304
نمودار 2010-4- تعديلكنندة قيمت
داده كل 304
نمودار 3001-4- شاخص دستمزد 305
نمودار 3002-4- جمعيت فعال (هزار
نفر) 305
نمودار 3003-4- بيكاري (هزار نفر) 305
نمودار 3004-4- نرخ بيكاري (درصد)
305
نمودار 3101-4- نسبت جمعيت فعال
306
نمودار 3102-4- جمعيت (هزار نفر) 306
نمودار 3103-4- شاخص دستمزد حقيقي 306
نمودار 3104-4- اشتغال (هزار نفر) 306
پيشگفتار
نظر به اينكه تحقيق و بررسي، از جمله ضرورتهاي اساسي در پيشبرد
بهينة امور اجرايي است؛ لذا، راهبرد صحيح سياستهاي اقتصادي نيز مستلزم حاكميت
نگرش علمي بر اتخاذ آنها ميباشد. در اين راستا، با توجه به ارتباط نزديك فعاليتهاي
تحقيقاتي با برنامههاي بلندمدت و بنيادين، اكثر وزارتخانهها و سازمانها اقدام
به تأسيس مؤسسات تحقيقاتي ـ متناسب با فعاليتهاي خود ـ در زمينههاي مختلف نمودهاند.
بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران نيز در جايگاه يكي از مهمترين
نهادهاي تأثيرگذار بر نظام اقتصادي كشور، به منظور تحقّق اين مهم، در سال 1369
اقدام به تأسيس مركزي جهت انجام تحقيقات اقتصادي، با عنوان: «مؤسسه تحقيقات پولي و
بانكي» نمود؛ كه در سال 1381 به سطح «پژوهشكده» ارتقاء يافت.
از جمله برنامههاي پژوهشكده پولي و بانكي، اقدام به چاپ و انتشار
محصول پروژههاي مطالعاتي اقتصادي ـ به ويژه در حوزههاي پولي و بانكي ـ ميباشد؛
كه در اين پژوهشكده به اجرا درآمده است. بر اين اساس، كتاب حاضر كه حاصل تلاش آقاي
دكتر بيژن بيدآباد، عضو محترم هيئت علمي پژوهشكده پولي و بانكي ـ بانك مركزي
ج.ا.ا. ، با عنوان: «الگوي
اقتصادسنجي كلان ايران» در انجام مراحل اوليه الحاق ايران به پروژة Link سازمان ملل متحد ميباشد؛
در قالب پنج فصل، به همراه ضمائم مربوطه، تهيه و تنظيم گشته است.
تدوين نسخة پنجم اين الگو، در اوايل سال 1381
شروع گرديد. اين تحقيق در سه فاز متفاوت مطالعاتي انجام گرديده است. در فاز اول،
تيم تحقيق با بررسي ادبيات مربوط به الگوهاي كلان اقتصادسنجي نسخ اول تا چهارم
الگوي فوقالذكر، فرم و چهارچوب اصلي نسخة پنجم الگو را طراحي نمود. در فاز دوم،
بر اساس چهارچوب طراحي شده، الگوي بانكهاي اطلاعات مورد نياز، مشتمل بر: بانك
اطلاعات آمارهاي پولي، بانك اطلاعات آماري دولت بانك اطلاعات آماري بازرگاني خارجي
بانك اطلاعات آمارهاي حسابهاي ملي، و مجموعة اطلاعات و آمارهاي متفرقه مورد
نياز، تدوين گرديد. اين بخش از مطالعه، از زمانبرترين بخشهاي مطالعه بود؛ چرا كه
دسترسي به آمارهاي صحيح و كامل براي بخشهاي مختلف اقتصادي الگو، كاري بسيار مشكل
بود؛ كه بدون همكاريهاي گستردة: بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران، وزارت امور
اقتصادي و دارايي، و مركز آمار ايران ميسر نميگشت. در فاز سوم مطالعه، تيم تحقيق
با استفاده از نتايج دو فاز قبلي مطالعه، نسبت به: ساخت الگوي مورد نظر ايران،
برآورد معادلات، ارزيابي الگو، شبيهسازي، آناليز شوكهاي مختلف بر متغيرهاي درونزاي
الگو، و نهايتاً پيشبينيهاي اقتصادي اقدام نمودند؛ كه نتيجة آن به صورت گزارش
حاضر، در پنج فصل، جهت بهرهبرداري كلية محققين و متخصصين امر تدوين گرديده است.
فصل اول اين گزارش به استناد ادبيات مربوط به الگوهاي اقتصادسنجي كلان، به معرفي
ساختار و اجزاي الگوي اقتصادسنجي كلان ايران پرداخته است. در فصل دوم، مكانيزمها
و كاركرد تئوريك الگوي اقتصادسنجي كلان مورد بررسي قرار گرفته است. فصل سوم،
برآوردهاي مربوط به الگوي اقتصادسنجي كلان كشور را اشاره نموده است. در فصل چهارم،
با استناد به نتايج برآورد معادلات، الگوي كلان كشور مورد ارزيابي قرار گرفته است؛
و نهايتاً در فصل پنجم، آثار شوكهاي سياستي مختلف به نتيجهگيري درونزاي الگو،
مورد ارزيابي و تحليل قرار گرفته است.
كتابي كه مطالعه ميفرماييد؛ تحت فرآيند ويرايش
فني و ادبي قرار گرفته و در پي تلاش ديگر همكاران اين پژوهشكده به زيور طبع آراسته
گشته است و جا دارد كه از همكاري و كوشش ايشان تشكر و قدرداني نمايم.
پژوهشكده پولي و بانكي، اميدوار است كه اجراي
اين پروژه به عنوان مرحله مقدماتي و اولية استفاده از دانش روز اقتصادي، در
راستاي: تجزيهوتحليل شوكهاي اقتصادي بينالمللي، افزايش دقت پيشبينيهاي
اقتصادي متناسب با تحولات اقتصاد جهاني، و همچنين كاهش آثار شوكهاي منفي قابل پيشبيني
در عرصة اقتصاد بينالمللي در اقتصاد كشور، و نهايتاً جهتگيريهاي مناسب و صحيح
سياستهاي اقتصادي كشور متناسب با تحولات اقتصاد بينالملل باشد. اميد است كه اين
تحقيق مورد استفادة علاقمندان، مسئولين و كارشناسان قرار گرفته و آغازي براي پژوهشهاي
بعدي در اين مقوله باشد. انشاءا...
دكتر احمد مجتهد
مشاور رئيس كل بانك مركزي ج.ا.ا.
و
رئيس پژوهشكده پولي و بانكي
مقدمه
الگوهاي اقتصادسنجي يكي از ابزارهاي مهم تحليل
سياستگزاريهاي اقتصادي هستند، كه همواره در همة كشورها مورد استفاده قرار ميگيرند.
بر اين اساس، ساختن يك الگوي اقتصادسنجي جامع براي كشور در دستور كار بانك مركزي
ج.ا.ا. قرار گرفت. پس از يك سال تلاش مستمر، در نهايت سنگ بناي اولية الگوي حاضر
گذاشته شد. ساختمان اين الگو ـ با تمام مشكلات فني و آماري ـ در سال 1374 در «مؤسسه
تحقيقات پولي و بانكي» شروع گرديد. اين مؤسسه با همياري همهجانبه، زمينة لازم براي
اجراي اين پروژه تحقيقاتي را مهيا نمود و با مساعدت مستمر خود، كلية امكانات مورد
نياز را در اختيار گروه سازندة الگوي اقتصادسنجي كلان ايران قرار داد. پس از چندين
ماه تلاش، نسخة اول اين الگو ساخته شد. اين الگو از لحاظ ويژگيهاي نظري و عملي
مورد تأييد خودِ گروه تحقيق قرار نگرفت و مجدداً كار از نو شروع شد. اين بار
ساختار نظري جديدي طراحي گرديد و پس از جمعآوري آمار لازم و برآورد معادلات و
شبيهسازي الگو پس از چندين ماه كار طاقتفرسا، نهايتاً نسخة دوم الگوي اقتصادسنجي
كلان ايران، در آبان 1375، با 121 معادله به سرانجام خود رسيد. پس از انجام
ارزيابيهاي مختلف و شبيهسازيهاي متعدد، اصلاحاتي در الگو صورت گرفت كه حاصل كار،
انتشار نسخة سوم اين الگو با 133 معادله رفتاري، در دي ماه 1375 شد. از آنجايي كه
تلاش بر اين بود تا الگوي مورد نظر، طوري طراحي شود تا بتواند هم براي تحليل سياستها
و هم براي پيشبيني آينده مورد استفاده قرار گيرد؛ بنابراين، ضمن درج آمارهاي
جديدي كه در اين هنگام در دسترس نيز قرار گرفت، تعديلاتي در ساختار الگو به وجود
آمد و نسخة چهارم الگو با 140 معادله، نهايي شد؛ كه مستندات اين نسخه در سال 1376
منتشر گرديد. در اين نسخه، تلاش زيادي به عمل آمد تا ويژگيهاي خاص اقتصاد ايران
را به انحاء مختلف ظاهر نمايد. عليرغم استفاده از شيوههاي متداول در الگوسازي
اقتصادسنجي، تلاش گروه بر اين بود تا نگرش جديدي را در اين زمينه توسعه داده، و
عملكرد الگو را در آناليز شوكهاي سياستي و پيشبينيها بهبود بخشد. شايان ذكر است
كه اين ويژگيها و شرح بسياري از خصوصيات اين الگو، نظير: ويژگيهاي خاص نظري و
عملي و شرح مكانيزم عمل الگو و ارتباط بخشها در الگو و شرح معادلات، همگي در
مستندات تفصيلي اين الگو در كتابخانة پژوهشكدة پولي و بانكي ـ بانك مركزي ج.ا.ا.
موجود و در دسترس علاقمندان ميباشد.
نسخة پنجم الگوي اقتصادسنجي كلان ايران، پس از چند
سال وقفه، مجدداً در سال 1381 در پژوهشكدة پولي و بانكي آغاز گرديد. مجلد حاضر،
حاصل اصلاحاتي است كه در نسخة اخير ارائه شده است. در اين مرحله، با اصلاحاتي كه
بانك مركزي ج.ا.ا. بر اطلاعات و آمارهاي حسابهاي ملي نمود، مجدداً بانك اطلاعاتي
مزبور از نو ساخته و آمار جديدتر و بهنگامتر براي دورة زماني (1380-1338) به كار
گرفته شد. كلية مراحل از: تجديدنظر در آمار، طراحي الگو، برآورد، شبيهسازي،
ارزيابي، آناليز شوك و پيشبيني، همگي از نو شروع و انجام شدند. در اين نسخه،
پيشنهادات اصلاحي و نظراتي كه طي سالهاي گذشته دربارة نسخة چهارم الگو دريافت شده
بود، اِعمال گشته تا قدرت تحليلي الگو افزون گردد.
در اينجا لازم است از آقايان: علي ارشدي، ياشار
كاظمي و خانمها: سپيده اكبرپور و مريم لرستاني كه در مراحل مختلف اين تحقيق
همكاري داشتهاند، و همچنين از آقاي فرزين اربابي و خانم فرانك بيدآباد كه در
تهيه نسخ اول تا چهارم كه پايه تدوين اين الگو بودهاند، صميمانه تشكر كنم. از حسن
نظر و بذل توجه آقاي دكتر محمدجعفر مجرد معاون ارزي بانك مركزي كه همواره مشوّق
اينجانب بودهاند و آقاي دكتر احمد مجتهد رياست پژوهشكده كه با تلاش فراوان اين
پروژة بزرگ را مجدداً راهاندازي نمودند و از آقاي دكتر علي حسنزاده معاونت
پژوهشي پژوهشكده كه در سمت ناظر اجرائي اين پروژه صميمانه از اين گروه حمايت نمودند،
تشكر و قدرداني مينمايم. سركار خانم فروغ پورفرد با دقّت خاص خود ويرايش فنّي و
ادبي اين كتاب را به عهده داشتند كه در خور تقدير و تشكر است.
در پايان، ضمن پوزش از خوانندگان محترم به خاطر
كاستيهاي اين كتاب، بايد عرض كنم كه اين الگو يك چهارچوب اوليه و پايه براي اقتصاد
كلان ايران ميباشد؛ و با اين هدف ساخته شده است، كه به صورت مستمر بهبود يابد.
كلية ايرادها، نواقص و كاستيهاي اين الگو متوجه اينجانب است و اميدوارم با دريافت
آمارهاي صحيحتر و اخذ نظرات دستاندركاران، بتوانيم آنها را در ويرايشهاي بعدي برطرف
نماييم.
بيژن بيدآبـاد
زمستان 1383