ارزيابي
آثار شوكهاي سياستي بر متغيرهاي برونزا در الگوي كلان اقتصادسنجي ايران
1ـ5ـ مقدمه
به منظور ارزيابي اثر سياستگزاريهاي مختلف بر كليه متغيرهاي درونزا،
روش اعمال شده، به اين شرح است كه: در ابتدا، با مقادير قبلي متغيرهاي برونزا الگو
را حل كرده و مقادير متغيرهاي درونزا را به دست ميآوريم. اين پاسخ، به نام: «جواب
كنترل» شناخته ميشود. سپس، متغيرهاي برونزا را يك به يك در هر سناريو، به ميزان معيني
تغيير ميدهيم و مجدداً الگو را حل ميكنيم، و مقادير متغيرهاي درونزا را به دست
ميآوريم. تفاوت اين متغيرها با متغيرهاي جواب كنترل، مبيّن اثر شوك مورد نظر بر روي
متغير سياستي (برونزا) مربوطه خواهد بود. در تحليل هر شوك، يك جدول خلاصة آثار شوك
آورده شده است كه تلخيصي از جداول اصلي ميباشد (كه در اينجا آورده نشدهاند)[1].
روش تحليل اثر شوكها، دقيقاً بر اساس ساختار نظري الگو ـ كه در قسمتهاي قبل ذكر آن
رفت ـ ميباشد؛ و تأثيرات در مجموع، به صورت بيان شده در جداول، حاصل تمام ارتباطات
ميان بخشهاي مختلف است. در تحليل شوكها بايد دقيقاً تأثيرات متقابل بخشها و متغيرها
و معادلات الگو را در نظر داشته باشيم. زيرا هنگامي كه در دوران نمونه، يك متغير برونزا
را تغيير ميدهيم، و توقع داريم كه اثر اين تغيير را بر متغيرهاي درونزا بررسي كنيم،
بايد ارتباطات موجود فيمابين متغير شوك داده شده و ساير متغيرهاي برونزا را در نظر
گرفته باشيم. به بيان ديگر، متغيرهاي برونزا خود نيز رفتار مرتبط با خود را دارند،
كه در اينجا نيامده است. براي مثال: درآمد حاصل از صادرات نفت و بودجه دولت، هر دو
برونزا هستند؛ ولي با افزايش اولي، دومي نيز افزايش مييابد. حال در صورتي كه در هنگام
تحليل شوكهاي منفرد، اين پديده داخل نميشود. به اين دليل، بايد گفت كه ارزيابي بستههاي
سياستي، پاسخهاي بسيار بهتري در اين گونه تحليلها به دست ميدهد. به عبارت ديگر،
به جاي تغيير يك متغير برونزا دستهاي از متغيرهاي برونزا را تغيير داده، و اثرات
آن را در دوران نمونه، بر متغيرهاي درونزا بررسي مينماييم. شوكهاي منفرد ـ همان
طور كه در اين قسمت آمدهاند ـ بدون توجه به ارتباط ميان متغيرهاي برونزا، در نظر
گرفته شدهاند و يك متغير برونزا منفرداً تغيير داده شده است. لذا، در تفسير اين شوكها
بايد اين موضوع را كاملاً در نظر داشت. نكته قابل توجه ديگر، در تحليل اثرات شوك،
مسألة عدم نسبي بودن ميزان شوك در متغير برونزا با ميزان اثر شوك بر متغيرهاي درونزا،
ميباشد. به عبارت ديگر، اگر يك متغير برونزا را ده درصد افزايش دهيم، و يك متغير
درونزاي مورد نظر، دو درصد كاهش يابد؛ نميتوان استنتاج نمود كه به ازاء بيست درصد
افزايش در اولي، چهار درصد كاهش (به ميزان دو برابر) در دومي خواهيم داشت؛ بلكه بايد
متوجه بود كه به دليل حل همزمان كل الگو، در قسمتهاي مختلف ادوار زماني، ميزان و جهت
اثر ميتواند متفاوت باشد. شوكهاي مطرح شده در صفحات بعد، به شكل زير تعريف شده است.
مشخصات هر يك از شوكهاي مورد استفاده، از قرار ذيل است:
·
نسبت واردات
ماشينآلات و تجهيزات
اين شوك، بر اساس 1% افزايش در نسبت واردات ماشينآلات و
تجهيزات، به كل واردات كالاها تعريف شده است.
·
نرخ بهره
سپردههاي پسانداز بانكي
در اين شوك، نرخ بهرة سپردههاي پسانداز بانكي را 1% افزايش ميدهيم.
در اين شوك، نرخ بهرة تسهيلات
اعطايي بانكي، 1% افزايش داده ميشود.
·
قيمت فرآوردههاي
نفتي در داخل
اين شوك، اثر افزايش 10درصد قيمت فرآوردههاي نفتي در داخل
كشور را ارزيابي مينمايد.
اين شوك، اثر افزايش 10درصد در هزينه عمراني دولت را بررسي مينمايد.
اين شوك، اثر افزايش 10درصد در هزينه جاري دولت را بررسي ميكند.
·
فروش ارز در
بازار غيررسمي ارز
اين شوك، اثر فروش معادل 1000 ميليارد ريال ارز را در بازار
غيررسمي ارز بيان ميكند.
در اين شوك، با افزايش تسهيلات تكليفي بخش خصوصي
به ميزان 1000 ميليارد ريال، آثار
اقتصادي اين سياست بررسي ميشود.
در اين شوك، با افزايش تسهيلات تكليفي بخش دولتي
به ميزان 1000 ميليارد ريال آثار
اقتصادي اين سياست بررسي ميشود.
اين شوك، اثر افزايش 1000 ميليارد ريال در حساب ذخيره تعهدات
ارزي دولت را نشان ميدهد.
اين شوك، افزايش يك درصد در نرخ بهره بين بانكي لندن را در خارج
از كشور بيان مينمايد.
·
شاخص قيمت
مصرفكننده در كشورهاي صنعتي
اين شوك، 10 درصد افزايش در قيمت كالاهاي مصرفي در كشورهاي
صنعتي را نشان ميدهد، كه بر صادرات ايران تأثير دارد.
اين شوك، براي يك ميليارد دلار افزايش در حساب سرمايه ترازپرداختها
تعريف شده است.
اين شوك، 10 درصد كاهش ارزش پول داخلي در مقابل دلار را براي
نرخ ارز صادراتي تعريف ميكند.
اين شوك، 10درصد كاهش ارزش پول ملي در مقابل دلار را براي نرخ
ارز رسمي بيان مينمايد.
اين شوك، براي 10 درصد افزايش در توليد نفت تعريف ميشود.
·
قيمت نفت در
بازارهاي بينالمللي
اين شوك، بر اساس يك دلار افزايش قيمت نفت در بازارهاي بينالمللي
تعريف شده است.
اين شوك، اثر 10 درصد افزايش در قيمت كالاهاي وارداتي به ايران
را بررسي مينمايد.
3ـ5ـ خلاصه
نتايج آثار شوكهاي شبيهسازي شده در الگوي
كلان اقتصادي كشور
|
جدول1ـ5ـ خلاصه آثار شوك 1% افزايش در نسبت
واردات ماشينآلات و تجهيزات |
||||||
|
|
|
تغيير جواب شوك به جواب كنترل (درصد) |
||||
|
معادله |
نام متغير |
1377 |
1378 |
1379 |
1380 |
متوسط |
|
23 |
صادرات نفت |
00/0 |
00/0 |
00/0 |
00/0 |
00/0 |
|
104 |
واردات كالاها، حقيقي |
15/0 |
10/0 |
23/0 |
(03/0) |
11/0 |
|
105 |
صادرات كالاهاي غيرنفتي، حقيقي |
00/0 |
(00/0) |
15/0 |
06/0 |
05/0 |
|
210 |
نقدينگي |
23/0 |
32/0 |
(02/0) |
80/0 |
33/0 |
|
620 |
توليد ناخالص داخلي، به قيمت بازار حقيقي |
21/0 |
25/0 |
35/0 |
42/0 |
31/0 |
|
703 |
توليد ناخالص غيرنفتي، به قيمت بازار حقيقي |
23/0 |
28/0 |
39/0 |
46/0 |
34/0 |
|
706 |
سرمايهگذاري خصوصي، حقيقي |
57/1 |
68/1 |
16/2 |
03/2 |
86/1 |
|
709 |
مصرف خصوصي، حقيقي |
13/0 |
17/0 |
24/0 |
30/0 |
21/0 |
|
2001 |
نرخ ارز بازار غيررسمي |
38/0 |
45/0 |
(00/0) |
99/1 |
70/0 |
|
2007 |
شاخص قيمت مصرفكننده |
18/0 |
18/0 |
(47/0) |
53/0 |
10/0 |
|
3104 |
اشتغال |
03/0 |
04/0 |
01/0 |
11/0 |
05/0 |
|
2008 |
نرخ بهره در بازار غيرمتشكل پولي |
54/1 |
66/0 |
(63/0) |
23/2 |
95/0 |
|
|
جدول 2ـ5ـ خلاصه
آثار شوك 1% افزايش در نرخ بهره سپردههاي پسانداز بانكي |
|||||
|
|
|
تغيير جواب شوك به
جواب كنترل (درصد) |
||||
|
معادله |
نام متغير |
1377 |
1378 |
1379 |
1380 |
متوسط |
|
23 |
صادرات نفت |
00/0 |
00/0 |
00/0 |
00/0 |
00/0 |
|
104 |
واردات كالاها،
حقيقي |
79/0 |
27/2 |
15/3 |
50/4 |
68/2 |
|
105 |
صادرات كالاهاي
غيرنفتي، حقيقي |
07/0 |
21/0 |
51/0 |
63/0 |
36/0 |
|
210 |
نقدينگي |
(25/2) |
(71/3) |
(21/5) |
(03/5) |
(05/4) |
|
620 |
توليد ناخالص داخلي،
به قيمت بازار حقيقي |
10/0 |
32/0 |
46/0 |
74/0 |
41/0 |
|
703 |
توليد ناخالص
غيرنفتي، به قيمت بازار حقيقي |
12/0 |
36/0 |
55/0 |
86/0 |
47/0 |
|
706 |
سرمايهگذاري خصوصي،
حقيقي |
69/0 |
01/2 |
74/2 |
84/3 |
32/2 |
|
709 |
مصرف خصوصي، حقيقي |
06/0 |
20/0 |
33/0 |
52/0 |
28/0 |
|
2001 |
نرخ ارز بازار
غيررسمي |
(45/3) |
(77/4) |
(60/8) |
(63/11) |
(11/7) |
|
2007 |
شاخص قيمت مصرفكننده
|
21/0 |
68/0 |
06/0 |
07/1 |
50/0 |
|
3104 |
اشتغال |
02/0 |
08/0 |
06/0 |
20/0 |
09/0 |
|
2008 |
نرخ بهره در بازار
غيرمتشكل پولي |
06/1 |
57/2 |
20/0 |
73/3 |
89/1 |
|
جدول
3ـ5ـ خلاصه آثار شوك 1% افزايش در نرخ بهره تسهيلات بانكي |
|||||
|
|
|
تغيير جواب شوك به جواب كنترل (درصد) |
||||
|
معادله |
نام متغير |
1377 |
1378 |
1379 |
1380 |
متوسط |
|
23 |
صادرات نفت |
00/0 |
00/0 |
00/0 |
00/0 |
00/0 |
|
104 |
واردات كالاها، حقيقي |
(48/0) |
22/0 |
99/0 |
19/2 |
73/0 |
|
105 |
صادرات كالاهاي غيرنفتي، حقيقي |
(00/0) |
06/0 |
15/0 |
40/0 |
15/0 |
|
210 |
نقدينگي |
(03/2) |
(86/2) |
(40/3) |
(28/4) |
(14/3) |
|
620 |
توليد ناخالص داخلي، به قيمت بازار حقيقي |
(04/1) |
(21/1) |
(15/1) |
(08/1) |
(12/1) |
|
703 |
توليد ناخالص غيرنفتي، به قيمت بازار حقيقي |
(16/1) |
(34/1) |
(27/1) |
(17/1) |
(23/1) |
|
706 |
سرمايهگذاري خصوصي، حقيقي |
(05/5) |
(48/5) |
(10/4) |
(00/3) |
(41/4) |
|
709 |
مصرف خصوصي حقيقي |
(63/0) |
(81/0) |
(85/0) |
(87/0) |
(79/0) |
|
2001 |
نرخ ارز بازار غيررسمي |
(23/3) |
(83/3) |
(82/5) |
(33/10) |
(80/5) |
|
2007 |
شاخص قيمت مصرفكننده |
(79/0) |
(69/0) |
(69/0) |
(49/1) |
(91/0) |
|
3104 |
اشتغال |
(14/0) |
(17/0) |
(20/0) |
(28/0) |
(20/0) |
|
2008 |
نرخ بهره در بازار غيرمتشكل پولي |
(00/6) |
(46/2) |
(56/0) |
(83/1) |
(71/2) |
|
|
جدول 4 ـ5ـ خلاصه
آثار شوك 10% افزايش در قيمت داخلي فرآوردههاي نفتي |
|||||||||
|
|
|
تغيير جواب شوك به
جواب كنترل (درصد) |
||||||||
|
معادله |
نام متغير |
1377 |
1378 |
1379 |
1380 |
متوسط |
||||
|
23 |
صادرات نفت |
00/0 |
00/0 |
00/0 |
00/0 |
00/0 |
||||
|
104 |
واردات كالاها،
حقيقي |
(11/0) |
(24/0) |
(14/0) |
(18/0) |
(17) |
||||
|
105 |
صادرات كالاهاي
غيرنفتي، حقيقي |
08/0 |
14/0 |
25/0 |
26/0 |
18/0 |
||||
|
210 |
نقدينگي |
50/0 |
51/0 |
16/0 |
27/0 |
36/0 |
||||
|
620 |
توليد ناخالص داخلي،
به قيمت بازار حقيقي |
03/0 |
03/0 |
01/0 |
02/0 |
02/0 |
||||
|
703 |
توليد ناخالص
غيرنفتي، به قيمت بازار حقيقي |
02/0 |
02/0 |
01/0 |
01/0 |
02/0 |
||||
|
706 |
سرمايهگذاري خصوصي،
حقيقي |
(09/0) |
(17/0) |
(10/0) |
(12/0) |
(12/0) |
||||
|
709 |
مصرف خصوصي، حقيقي |
02/0 |
02/0 |
01/0 |
01/0 |
01/0 |
||||
|
2001 |
نرخ ارز بازار
غيررسمي |
77/0 |
66/0 |
25/0 |
62/0 |
58/0 |
||||
|
2007 |
شاخص قيمت مصرفكننده
|
(47/0) |
(60/0) |
(95/0) |
(63/0) |
(66/0) |
||||
|
3104 |
اشتغال |
04/0 |
04/0 |
01/0 |
03/0 |
03/0 |
||||
|
2008 |
نرخ بهره در بازار
غيرمتشكل پولي |
(46/1) |
(95/0) |
(94/0) |
20/0 |
(79/0) |
||||
|
|
جدول
5 ـ5ـ خلاصه آثار شوك 10% افزايش در هزينههاي عمراني دولت |
|||||||||
|
|
|
تغيير جواب شوك به جواب كنترل (درصد) |
||||||||
|
معادله |
نام متغير |
1377 |
1378 |
1379 |
1380 |
متوسط |
||||
|
23 |
صادرات نفت |
00/0 |
00/0 |
00/0 |
00/0 |
00/0 |
||||
|
104 |
واردات كالاها، حقيقي |
37/0 |
28/0 |
08/0 |
(32/0) |
10/0 |
||||
|
105 |
صادرات كالاهاي غيرنفتي، حقيقي |
04/0 |
(01/0) |
10/0 |
02/0 |
04/0 |
||||
|
210 |
نقدينگي |
46/0 |
96/0 |
52/0 |
18/1 |
78/0 |
||||
|
620 |
توليد ناخالص داخلي، به قيمت بازار حقيقي |
48/0 |
68/0 |
58/0 |
53/0 |
57/0 |
||||
|
703 |
توليد ناخالص غيرنفتي، به قيمت بازار حقيقي |
54/0 |
76/0 |
65/0 |
58/0 |
63/0 |
||||
|
706 |
سرمايهگذاري خصوصي، حقيقي |
52/1 |
03/1 |
84/1 |
47/0 |
72/0 |
||||